Kaizen – japoński system zarządzania jakością

Kaizen jest to sposób myślenia i zarządzania – „kai” rozumie się jako zmianę, a słowo „zen” jako dobry, co oznacza proces doskonalenia, który nie ma końca. Założenia tej filozofii pracy przedstawił Masaki Imai w opublikowanej 1986 roku książce Kaizen – The Kay to Japanese Competitive Success. Pojęcie jest to tłumaczone jako stopniowe i uporządkowane oraz ciągłe ulepszanie, podnoszenie wartości, postęp, poprawa, udoskonalenie. Są to ciągłe udoskonalenia w życiu osobistym, społecznym oraz w pracy.

Kaizen koncentruje się na eliminowaniu strat we wszystkich procesach, a także na zaangażowaniu wszystkich uczestników firmy w realizowaniu procesu doskonalenia. Charakteryzuje się maksymalnym wykorzystaniem technik zarządzania koncentrujących się na człowieku, takich jak współdziałanie zarządzających z zarządzanymi, kolektywizm, działalność małych grup. Jakość w kontekście Kaizen kojarzy się z jakością pracy ludzi, sposobem obsługi maszyn, charakterem traktowania systemów i procedur.

Kaizen kształtuje cechy będące warunkami dobrych rezultatów takie jak:

  • Dyscyplina pracy
  • Gospodarowanie czasem
  • Rozwój zdolności i umiejętności uczestnictwa w pracy zespołowej
  • Etykę zawodową
  • Umiejętność komunikowania się

Istotę filozofii Kaizen można ująć w czterech sformułowaniach:

  • Nawet małe rzeczy należy robić dobrze
  • Każdy z pracowników powinien dążyć do ciągłego samodoskonalenia się
  • Należy zawsze stawiać i utrzymywać wysokie standardy pracy
  • Trzeba zawsze jako priorytet uznawać potrzeby klientów[1]


Punktem wyjścia filozofii Kaizen jest zdefiniowanie pojęcia straty w przedsiębiorstwie. Według Kaizen stratą jest każda czynność, która z punktu widzenia klienta nie dodaje wartości do produktu bądź usługi. Wyeliminowanie wszelkiego marnotrawstwa, czyli zjawisk zbędnych, niedających wartości dodanej klientowi, przyczynia się do poprawy wykorzystania potencjału firmy.

Strata w rozumieniu Kaizen:

  • Przestoje wynikające ze spowolnienia realizacji procesu w określonym miejscu – „wąskie gardło”
  • Niedopracowane metody wytwarzania, zbyt skomplikowane lub zbyt rozbudowane i pracochłonne
  • Zbędne ruchy robocze pracowników, które wydłużają proces produkcyjny i usługowy
  • Defekty produktów: wewnętrzne – braki, odpady, przeróbki oraz zewnętrzne – naprawy gwarancyjne i serwis
  • Źle zorganizowany transport wewnętrzny powodujący przestoje
  • Nadprodukcja generująca większe koszty produkcji i potencjalne koszty magazynowania
  • Zbędne zapasy wynikające z nadprodukcji lub złego planowania[2]


Na każdym etapie Kaizen od planowania, wdrożenia Kaizen poprzez jego adaptację w przedsiębiorstwie, aż do osiągnięcia wyników możemy wyróżnić cechy charakteryzujące tj.:

Założenia Kaizen

  • Delegowanie uprawnień i odpowiedzialności
  • Praca zespołowa
  • System motywacyjny
  • Wiedza na temat reguł działania
  • Wykazywanie przez wszystkich pracowników dążenia do poprawy jakości produktów, procesów i pracy

Realizacja Kaizen:

  • Powolne tempo wprowadzania
  • Stopniowa rewolucja
  • Uczestnictwo wszystkich zatrudnionych
  • Systemowe podejście, grupowy wysiłek
  • Utrzymanie istniejącego stanu oraz jego usprawnianie
  • Rozwinięty system szkoleń
  • Robienie zadań dobrze za pierwszym razem
  • Przywiązywanie wagi do szczegółów

Efekty Kaizen:

  • Długookresowe skutki
  • Poprawa jakości procesów, wyrobów
  • Poprawa warunków pracy
  • Obniżenie kosztów
  • Podniesienie wiedzy i kwalifikacji pracowników
  • Poprawa morale załogi
  • Większe identyfikowanie się z przedsiębiorstwem
  • Poprawa komunikacji między współpracownikami oraz pracownikami
  • Wzrost udziału pracy zespołowej
  • Zespołowe rozwiązywanie problemów
  • Zniwelowanie marnotrawstwa, wyszczuplenie procesu, optymalne wykorzystywanie zasobów

Narzędzia Kaizen:

Koła jakości – forma pracy zespołowej, której głównym zadaniem jest praktyczna działalność w celu doskonalenia jakości w obrębie danego przedsiębiorstwa oraz rozwiązywanie problemów. Są to małe, nieformalne grupy osób (zwykle liczące około  5-8 osób) złożoną z ludzi na zbliżonym szczeblu.

Kompleksowe sterowanie jakością (TQC) – najważniejszą kwestią jest jakość ludzi, firma, która potrafi wprowadzić jakość do swej załogi, ma już w połowie rozwiązane problemy jakości wyrobów i usług. Skuteczne sterowanie jakości wymaga współdziałania wszystkich zatrudnionych w firmie we wszystkich dziedzinach działalności, takich jak: badania rynku, prace rozwojowe, planowanie, projektowanie, przygotowanie produkcji, zaopatrzenie, kooperacja, wytwarzanie i kontrola jakości.

Just in time – koncepcja ta polega na tym, że w każdym kolejnym stadium produkcji w stosownym czasie znajduje się wyłącznie ściśle określona liczba niezbędnych części, zakład nie utrzymuje zapasów. Zasada just in time łączy się z ideą zero zapasów, zero opóźnień i zero błędów. Taiichi Ohno powiązał zasadę z dwoma pojęciami tj.: kanban – zasada dołączania druków zleceń do każdego wyrobu, co umożliwiło realizację zróżnicowanych zamówień przy wykorzystaniu jednej taśmy produkcyjnej. Drugim był system autokorekty produkcji jidoka, dzięki któremu proces zatrzymywała się tuż po wykryciu błędu i natychmiast można było go naprawić.

Zarządzanie parkiem maszynowym TPM – ma na celu maksymalizację efektywności wykorzystania maszyn poprzez kompleksowy system prewencyjnych konserwacji, obejmujący całe życie sprzętu. W tych działaniach zaangażowani są wszyscy ludzie ze wszystkich wydziałów i na wszystkich szczeblach.

Zarządzanie międzyfunkcjonalne – dotyczy realizacji zadań poszczególnych komórek realizujących wspólne cele firmy jako całości. Służy ono przełamaniu barier międzywydziałowej komunikacji, zapewnia istnienie procedur i regulacji jakości.

Japońska filozofia pracy jest coraz częściej stosowana przez polskie przedsiębiorstwa. Doskonale sprawdza się w organizacji procesów produkcyjnych, przy zapewnieniu jakości i w logistyce. Pozwala zdobyć przewagę konkurencyjną poprzez stopniowe, ciągłe doskonalenie, ustalanie i osiąganie coraz wyższych standardów.

Kaizen stał się bardzo szybko światową techniką o globalnym wymiarze, ponieważ pozwala przedsiębiorstwom sprostać wymaganiom wytwarzania produktów i usług o najwyższej jakości, niskim kosztem i dokładnie na czas wykonania zlecenia. Kaizen to kultura działania, która aby odniosła sukces, musi być filozofią codziennego, systematycznego działania. Pracownicy muszą każdego dnia poszukiwać nowych rozwiązań, ulepszeń, utrzymywać porządek na swoim miejscu pracy oraz unikać marnotrawstwa[3].

Wiele firm działających w Polsce zaczęło stosować metodę Kaizen ułatwiającą im osiągnięcie sukcesu. Przedsiębiorstwa wprowadzają Kaizen i otrzymują korzyści. Oksana Polinkevych wymienia korzyści z Kaizen dla pracowników:

  • Kaizen pozwoli wyeliminować niepotrzebne działania i opóźnienia w pracy, pozwoli wykonywać ją z łatwością i bez irytujących zakłóceń
  • Kaizen ułatwi analizę pracy i pomoże zgłaszać pomysły doskonalące, korzystne dla całej firmy
  • Działania Kaizen dają możliwość doskonalenia środowiska pracy wspólnie z najbliższymi współpracownikami.

Korzyści z Kaizen dla całej firmy:

  • Kaizen pozwala wyeliminować ukryte koszty, wynikające z siedmiu rodzajów marnotrawstwa istniejących w procesach produkcyjnych (nadprodukcja, nadmierne zapasy, usterki, zbędny ruch, straty w procesie wytwarzania, oczekiwanie, transport)
  • Kaizen pozwala doskonalić operacje służące dodawaniu wartości w produkcji tak, aby klient otrzymywał produkt o najwyższej jakości, najniższym kosztem i w najkrótszym możliwym czasie.

Podsumowując filozofia Kaizen nastawiona jest na ludzi i na ich działalność, prowadzi do poprawy jakości i wyższej produktywności. Badania wykazują, iż wprowadzenie Kaizen w pierwszym okresie pozwala uzyskać wzrost produktywności o minimum 30% bez większych inwestycji kapitałowych. Koncepcja ta pozwala uważnie postrzegać potrzeby klientów oraz budować system zorientowany na ich wymagania. Kaizen to kultura działania, która aby odniosła sukces, musi być filozofią codziennego, systematycznego działania. Pracownicy muszą każdego dnia poszukiwać nowych rozwiązań, ulepszeń, utrzymywać porządek na swoim miejscu pracy oraz unikać marnotrawstwa[4]. To co najtrudniejsze i jednocześnie najważniejsze, bez zmiany mentalności ludzi nie da się wdrożyć, nawet najprostszego systemu, bo to sami oni muszą go realizować.

[1] E. Czech, P. Czech, Kaizen –japoński system zarządzania jakością, Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej, 2005.

[2] A. Mazur, H. Gołaś, Zasady, metody i techniki wykorzystywane w zarządzaniu jakością, Wydawnictwo Politechniki Poznańskiej, Poznań 2010.

[3] O. Polinkevych, Polskie doświadczenia rozwoju przedsiębiorstw poprzez Kaizen, 2017.

[4] I. Gabryelewicz, P. Gawłowicz, J. Sadłowska-Wrzesińska, Kaizen jako skuteczna metoda wspomagająca efektywne zarządzanie przedsiębiorstwem, Polskie Towarzystwo Profesjologiczne, nr 2/2015.

Podziel się

Share on facebook
Facebook
Share on linkedin
LinkedIn
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email
Share on print
Drukuj

Zostaw komentarz

DOŁĄCZ DO NEWSLETTERA!